Byinvini a jou Jòrdi

Moun Léritaj Kréyol: ça yé té pèrd é ça yé trouvé

Ina pa jish in sèl shmin ki moun de léritaj kréyol swiv. Yê listwar mont komen kékin ka perd sô kilti é sô kominoté, mé osit komen to ka rékonèkté vèk li. Çé dur komprenn ça dèt kèkin k’ap rékonèkté avèk in moun é kilti. Pétèt, nou krò ke li sré kèkin ki té pa konné ariyin apré kiltir kréyol, ki sòr trouvé in zansèt byin lwin, é toudinkou fé shwa-la dèt kréyol. Wé, moun konm ça ègzist. Mé apré mo té parlé avèk parti-çila nô kominoté de Lalwizyann, Shikago, Jorji, é Mariland, ça vyin pli klær ke yê kont-yé plis komplèks.

Avèk konsèrn a langaj nanglé-la, boukou moun pa rékonné langaj-la konm in langaj nô léritaj, y’apé di ké in langaj léritaj té bezwin dèt parlé par boukou moun avan Lalwizyan té ashté par Zétazini é kan Lalwizyan té stil in koloni. Kan-minm çila senm konm in définisyon rézonab pou atribiyé a in langaj, nouzòt bliy ké Lalwizyann té in koloni Zétazini avan li té vini in léta itou.

O Kayman: Ça ki no ménné bæk 

Komen di mô gran-moman, no té fé ça ki no té gin pou fé. Pou li, loportunité-la pou kité lavi-çála ennaryè, çé té progré. Pétèt çé pou ça li trouv ça gòsh ke plizyé jénérasyon pli tar, bokou ent nouzòt shwazi alé bæk laba. Çé vré dê famiy kréyòl té pa rété shasé é pèshé. Dòt parti mô famiy té pa rété. Mé n’alé bæk paske no komprenn ékan moun arèt pratiké kishòj, kònésans-la èspær pa.

Dépi Lalwizyan ishka Houston: Komen Kréyol-yé té bati Lavil Bayou

Frenchtown, ki rès obòr 5yèm arondismen a Houston, té vini ènn dan plizyé kominoté kréyol pli impòrtan dan lavil. Dapré manyèl a Tèksas, aproshan 500 kréyol ki gin lorijinn fransé, spanyòl, é afrikin té organizé vwazinaj kat karé en 1922. Kréyol di koulè-çilayé té fé parti in mouvmen pli larj dépi Lalwizyan ishka sidès Tèksas. Yé té pa rivé ni dan in sèl migrasyon ni établi tou lê kominoté kréyol dan Houston en minm tem. Alòrs, Frenchtown çé konsentrasyon bonnè ki pli dokimenté, pa in map komplèt a shak plas ayou famiy kréyol té rèsté.

Kouri-vini çé pa “fransé kasé”

Yé gin lidé nasyon-yé é langaj ki sòr vyé tem, mé li té obsèrvé komen langaj kréyol é fransé té pa parèy. Broussard di moun nwar é blan lalwizyan té parlé kréyol dan lavil Sin-Martin, Pon Bro, é Shmin-Nèf. Li té di piti-yé grandi parlé kréyol mé moun plito té olé yé parlé “bon fransé” é vou pé toujou tendé fraz-çála jòrdi. Çé in kishòj kréyoloparl é aktivis ap batayé jou jòrdi