Rèsté ou Parti: Kèstyon Lalwizyan
Pou in ta jènn moun, yé fé fas in kèstyon, rèsté dan Lalwizyan ou parti? Pou kèk zen, shwa té ja fé. Ent louragan, mank djòb, é lapolitik, yé déloj koté Tèksas, Kalifòrni, Laflorid, é minm Méshasébé. Dapré Biro Resenmen Zétazini, Tèksas té wa in délanm a 24,200 moun en 2024. Pourtan, pou kèk jènn moun, répons-la pa klèr. Marissa “Mars” Ramsey, réziden a Lafayèt, di Jou Jòrdi, “Mo linm léta, çé ayou mo té grandi é ayou mô famiy rès…mé mo trouv ina bokou problèm.” Dan repòrtaj a U.S News & World Report, Lalwizyan té dèrnyé ak in klasmen jénéral dan 50yèm plas. Enrivansh, Tèksas té prémyé dan lékonomi ak 2.3% pou kréyasyon travay. Dapré Marissa, “Mo konné plizyé moun ki travay o Tèksas pou ganyé pli larjen…çé toujou larjen.”
Lá, kèstyon-çila çé pa in tendans résen, çé in kèstyon ki té minm mandé par jénérasyon préséden-yé. Pou Morgan Bissant, réziden a la Nouvèl-Òléan, çé té sô famiy ki séyé konvink li délojé. Li rakont, “Kan mo té pli jènn, yé té di mwin sèl mòyær nou sré kapab trouvé in djòb çé si nou kouri in nòt plas éyou biznis ap fléri.” Mé çé pa jish travay k’ap fé moun déménajé, lédjikasyon çé in nòt débatmen. Lalwizyan gin katriyèm pli ba pousentaj moun ki fini lékòl ségondè é katriyèm pli ba pousentaj pou moun ki gin in lisens. Dan in déseni, lékòl piblik-yé té pèrd aproshan 60,000 zétidyan, in tendans swivi par bès finansmen lékòl é logmentasyon lékòl altèrnativ-yé.
Dan parwas Sin-Landri, konsèy lékòl té voté pou frémé sèt lékòl avan rentré-la. Çé afòrs bès linskripsyon zétidyan é mank finansmen pou tchinbo lékòl-yé. Çé in pozisyon konsèy lékòl-la pou parwas Lès Batonrouj té fé fas en 2025 kan yé té voté pou konsolidé yê lékòl. Çé osi in pozisyon konsèy lékòl a la Nouvèl-Òléan pœr afòrs minm rézon-yé.
Alòrs, pou in frankoparl kom Marissa, ina pa tro lopurtunité pou li dan léta. Dapré Marissa, “Si çé pa tourism ou lédjikasyon, ina pa bokou pou in frankoparl.” Li konfès li té jonglé komen ça sré myé viv dan Kanada ou Lafrans. Lalwizyan kompt 36 lékòl fransé ak plis pasé sink mil zétidyan ki asist lékòl-çiyé. Pou majorité dan zétidyan-çiyé, yé rèt étidjé en fransé apré 8yèm liv. Yé pa kapab kouri ni lékòl ségondè ni linivèrsité en fransé. Linivèrsité-yé kom Linivèrsité a Léta Lalwizyan (LSU) é linivèrsité a léta a Lafayèt (UL) ofri kours-yé pou litérati é pòrtré fransé é fransé kom in langaj ségondè mé yé pòkò ouvri lapòt-la pou kours jénéral kom syens é matématik dan langaj-la. Marissa di nou, “Pou mwa ça komens é ça fini ak lédjikasyon.”
Toudminm, pou Marissa é Morgan, çé té pa jish lakiltir ki té fé yé rèsté. Çé té yê konèksyon ak latè, kominoté, é famiy. Dan yê zyé, Lalwizyan gin toujou potensyèl vini in léta ki ofri plis. Ak sô lakiltir divèrs, résous rish, é “maji” ki anim moun. Konsitman a Morgan çé “kou wa ça to ka fé pou fé in diférens dan tô kominoté.”
