Paròl pou konné
Kèstyon-yé
1. Ki moun té rékrité travayan pou kouri travayé dan Tèksas?
2. Kan çé té prémyé lamès sélébré a Légliz Katolik Nô Moman a Mizérikòrd?
3. Fini fraz-la:
Frenchtown té istòrikmen gin in popilasyon ______.
4. Ça to té lir dan zartik-çila to té jamé konné?
Mo té jamé konné.....
Frenchtown, ki rès obòr 5yèm arondismen a Houston, té vini ènn dan plizyé kominoté kréyol pli impòrtan dan lavil. Dapré manyèl a Tèksas, aproshan 500 kréyol ki gin lorijinn fransé, spanyòl, é afrikin té organizé vwazinaj kat karé en 1922. Kréyol di koulè-çilayé té fé parti in mouvmen pli larj dépi Lalwizyan ishka sidès Tèksas. Yé té pa rivé ni dan in sèl migrasyon ni établi tou lê kominoté kréyol dan Houston en minm tem. Alòrs, Frenchtown çé konsentrasyon bonnè ki pli dokimenté, pa in map komplèt a shak plas ayou famiy kréyol té rèsté.
Çé lékonomi a Houston ki t’ap grandi ki té atiré prémyé réziden Frenchtown pendan zanné 1920-yé. In ta dan yé té gin talen ou té sòrti rékrité par Southern Pacific Railroad, ki kompren mékanisyin, sharpentiyé, travayan moulin a si, é mason. Dòt té travay dan biznis lwil é lindistri tou lonn kanal batimen Houston. Kréyol siflémentè-yé té arivé apré Dolo Ho en 1927, é louvraj pendan lagè té enkourajé in nòt délanm migrasyon durisan ségònd gran lagè. Mouvmen-çilayé té konèkté famiy lalwizyan a Houston par djòb é lyin familyal tandi yé té permèt paren-yé, pratik rélijiyé, lakizinn, é lamizik rèsté sentral dan kominoté-la.
Fo dékri jéografi vwazinaj-la ak latensyon. Manyèl Tèksas identifi sô frontyè 2010 kom lari Collingsworth onòr, lari Russell a lès, shmin Liberty osid, é lamansh Jensen a lwès. Nou sé pa trété pwin référens modèrn-çálayé kom frontyè istòrik a létablismen orijinal a 1922. Réziden té viv dan kabann shotgun, vwayajé par shar élèktrik, é défwa té ranjé kabann-yé ak dibwa ki té sòrti vyé shar Southern Pacific. Nom Frenchtown-la té sèrvi par réziden é zétranjé-yé vèr lafin zanné 1930.
Popilasyon katolik frankoparl a Frenchtown té tchinbo in lakiltir kréyol moun ka rékonné. Témwinaj istòrik-yé dékri langaj, rélijyon, lakizinn, lamizik, famiy, é lavi sosyal kom markè impòrtan a lidentité. Kèk piti té moké a lékòl pou yê kapsité parlé fransé, é kèk paren té abat sô litilizasyon pou asimilé pli fasilmen. Jòrdi, Kouri-Vini çé in nom ki sèrvi pou langaj-la, mé apé apliké létikèt modèrn-çála a shak variyasyon langaj tendé dan Frenchtown istòrik sé dépasé prèv disponib-la. Sours, yé souven dékri parlaj réziden pli kom fransé ou fransé kréyol.
Légliz Katolik Nô Moman a Mizérikòrd
Légliz Katolik Nô Moman a Mizérikòrd vini sent institisyonèl a kominoté-la. Avan réziden té gin yéchin parwas, yé té gin pou vwayajé koté légliz katolik Sin Nikola. Vèr 1929, famiy Frenchtown té kolèkté don légliz par dans lala é vent gombo, boudin, é plarinn. Manyèl Tèksas raporté larjen té volé avan konstriksyon té komensé, apré ça, Southern Pacific té donné in nòt sit. Réziden té bati in légliz a Sumpter é Granger, ayou prémyé lamès-la té sélébré le 9 jwin, 1929. Parwas prézen-la trouvé koté lari Sumpter é Benson, a 4000 lari Sumpter; sô batis pa orijinal-la ki té bati en 1929.
Lamizik té osi konèkté lavi kominoté privé a sèn distraksyon piblik Houston. Lamizik la-la té touné a banko lamézon-yé avan paròl zydeko té vini létikèt piblik dominan-la. Manyèl Tèksas don krédi a Kafé Irene dan 6yèm arondismen kom prémyé plas Houston pou prézenté lamizik zydeko dan piblik. Lavèy jou krismis 1949, mizisyin Willie Green é L.C. Donatto té jwènn in rasamblé en lagaldri ki té atiré in bann moun, é in fenm pélé Irene invité yé a sô kafé. Afòrs témwinaj-çila répoz sir souvni ki vini pli tar, çé myé prézenté ak latribisyon plito k’ènn listwa lorijinn pa kontesté
Lasal bal Kontinental Zydeko vini plas pli konni dan Tèksas ki té régilyé touné lamizi. Trouvé a 3101 Collingsworth, li komensé kom Johnson’s Lounge a Charley Johnson dan zanné 1940-yé. Apré siksé a mizisyin kréyol-yé koté Irene, Johnson té engajé lakordéyonis Alfonse Lonnie Mitchell vèr lanné 1951. Pli tar, Mitchell té lwé biznis-la é té rénommé li Mitchell’s Lounge. Kan kontra-la té èkspiré, propriyété tourné a tifiy a Johnson, Doris McClendon, ki pélé li Lasal bal Kontinental Zydeko é té byin promoté sô pèrformans-yé. Lasal bal té frémé apré lamòr McClendon en novèmb 1997.
Frenchtown shanjé apré ségònd gran lagè. Déségrégasyon té kité jénérasyon ki vini pli tar déménajé ayœr, mariyaj té konèkté réziden-yé ak kominoté nwa pli larj-la, é konstriksyon a gran shmin 59 atravèr vwazinaj-la. Piti a piti, Frenchtown té mèrjé ak 5yèm arondismen é té pèrd kèk dan sô singilarité jéografik, mé sô linflwens kiltirèl té kontinwé. Nô Moman a Mizérikòrd, markè istòrik, souvni famiy, é tradisyon zydeko Houston konsèrv parti impòrtan a listwa-çila.
Kom in moun kréyol éné é èlév dan Houston, mo wa listwa-çila kom in parti lidentité lavil. Prèv-la souchin pa lidé tou famiy kréyol Houston té swiv minm larout ou té établi dan minm vwazinaj. Ça démont komen moun kréyol té kréyé linstitisyon dirab, dévlopé lèspas lamizik, é té tchinbo lyin kiltirèl tandi yé t’ap adapté a lavil ki t’ap grandi. Insi, Houston vini in sent majèr pou kontinité kréyol dan Tèksas. Yê listwa pa jish in simp dépar dépi Lalwizyan. Çé in listwa a rasfòrsmen kominoté ki édé fòrmé Houston.
Jeffery Mitchell çé in shèrshè, ékrivin, défensè kréyol éné dan Houston ki dédyé a dokimentasyon lèkspiryans kréyol lalwizyan dan Tèksas. Éné é èlvé dan disid é sidès Houston, li èksplor listwa, langaj, lamizik, manjé, vwazinaj, é tradisyon famiy ki konèkt moun kréyol lalwizyan a Lavil Bayou. Sô travay mèt limyè enho bon réshèrsh, souvni kominoté, é konsèrvasyon Kouri-Vini-la pou jénérasyon k’ap vini.
