Batayé Kont Éfé Lil Shalè Irbin a la Nouvèl-Òléan
ékri par Anthony Mouton
Dépi lékol té fini, dê lonn jou é syèl blé a lété apé vini enkò, mé dan Lalwizyan kishòj dòt rent itou. En jwiyé é aout sitou, nou té tou lá avan, sî kankrit san lomb a in plas parké apé dèt bimé par soléy é toufé par limidité. Nou mand: mé komen ça fé si sho? Malgré lété dan sid-la va résté in tem vèk dê températi shofé, ina souven in nòt zélémen ki jout a shalè-la.
Éfé lil shalè irbin konsern lidé ke dê zendrwa dévlopé va senti dê températi pli lévé, kèkfwa 5 a 15 degré pli sho, ke dòt plas natirèl alantour. Çé akòz mòtriyal èkspozé a soléy kòm kankrit par-tèr ou sî in batis ki vini sho ishka yé shofé lær enho. Dòt faktè-yé ki jout a éfé-çila çé in mank de ventilasyon vèk dê gran batis ou minm ladisyon-la a températi ki sòr dê shòj ki prodwi shalè kom dê shar ou dê mashinn a lær.
Ògmentasyon-çila dan températi ka kozé dê traka paske li bès kalité lær-la é li bézwin pli lafòrs pou frédi batis-yé, mé ça ka osi vini in mové risk pou santé piblik. Nouvèl-Òléan, in lavil klasé pou gin in éfé lil shalè irbin laplis térib, rapòrt omwin 25 lamòr konèkté a shalè pendan lété 2023 ki té gin dedan kominoté ja marjinalizé kom moun ajé ou moun vèk stati sosyo-ékònomik pli ba. Vèk dê sinn ki températi-la é limidité va monté dan zanné apé vini akòz shanjmen klimatik, dê shèf lokal apé travayé pou trouvé dê solisyon.
Kèk éfòr té fé par konsèy minisipal-la ki çé éviden vèk ènn òrdonnans, Zartik 23, pasé en 2015. Òrdonnans-çila té gin plizyé lobjèktif, mé ènn té pou donné lavil pli pouvwa régilasyon pou enkourajé dê plas vèr é dê narb koté larout, plas parké, é dòt térin tou pou bésé shalè irbin. En 2023, astè mær mé lá in memb konsèy, Helena Moreno pélé pou finansman a in létid 300,000 pyas ki olé analizé shalè dan lavil é dê méyœr manyè pou batayé li dan zanné k’apé vini. Plan-la çé enkò dan dévlopmen é té jist fèrmé in tour a lopinyon piblik en mé pasé.
En plis, ina dê zorganizasyon gidé par kominoté ki fé fas a problèm-la yé-minm, èspésyalmen Nola Tree Project établi en 2006 é SOUL (Sustaining Our Urban Landscapes) komensé en 2016. Group-çilayé travay pou rébati kanopé a lavil apré prèsk 200,000 narb té pèrdi dan lòragan Katrina. Jòrdi, Nouvèl-Òléan gin sèlmen in nafèr d’in kouvèti 18% narb komparé a in niméro pli komin kom 40-50%. In tèl kanopé vini impòrtan ékan n’apé pensé apré manyè pou rédwi shalè paske pli narb é zèrbay bès températi-yé é mélyor kalité lær-la. Pou zorganizasyon-çilayé volontè vini ensemb vèk divès réziden a vwazinaj pou planté narb-yé é entrétyen yé. Tou lê dé group té planté pli ke dizèn a milyé narb mé yé di ke dê défi yé gin çé souven travayé kont pœr pou narb-yé pendan mové tem, dê limit en lèspas, ou in mank a plan pou entrétyen.
Nouvèl-Òléan kom in ta lavil gin in lonn shmin pou travayé pou limité shalè mé kom patisipasyon sivil é lidèship lokal mont, éfé lil shalè irbin çé kishòj ki té byin rémarké. Pendan n’apé entré mwa sho a lété, konsidèr komen gardé twa-minm é tô lèspas frèsh. Dèt idraté çé in shòj laplis importan pourtan gardé aktivité fatigan déyò tem pli sho pendan jouné-la, 1:00-5:00, çé gro itou si çé posib. Pou tô lèspas-yé, asir bon izolasyon tèrmik é ventilasyon (ventay-yé é pòrt-yé ouvèr) tandi apé bloké soléy siplémantè çé tou dê bon fason pou sové lafòrs é bésé shalè.
