Monolit nwa mérikin-la: Lasosyété é Sô Pèrsèpsyon a Nwarsité
Atravèr dê zané, mo té plizyé zafè: Dominikènn, Pòrtorikènn, moun londiras ou Panama – list-la boulot. Kan yé mand mwin kèstyon-la k’ap toultem bété “ça to yê”, mo répons çé toujou “Nwa.” San yé konné, ça abòrd yê pèrsèpsyon a nwarsité ak ça li yê vrémen. Kèstyon ki vini apré é kommentè-yé kapab sèlmen sòrti in laplas a linyòrans. Négosyasyon rapid é pèrsèpsyon préjijé sòrti in mank kompreni ki konsèrn ça ça olé di pou dèt nwa dan Lamérik é komen dê pèrsèpsyon déyòr kapab gin tòr. Navé dê shism parmi moun nwa dan Zétazini é atravèr djaspora-la. Ina pa in lenemi pli gran pasé tochin linyòrans volontè.
“Mo pa nwa”
Andiré Zétazini çé sèl péyi dan moun ayou tô nasyon, li vini avan tô nasyonalité. Dan Répiblik Dominikin é atravèr Lamérik latinn, tô nwarsité çé tô karatèristik ki défini twa plis pasé dòt. Négrès-yé subi kolorism dan sô fòrm pli èkstrèm-la. Yê sèl karatèristik çé yê sèl ki vizib. Yé vini “La Negra” é intèrnaliz antinwaristé-la avan vini kapab konsèptalizé ça ça olé di. Minm moun ki gin lapo klèr, yé subi ènn aspé a kolorism-la ki moun ki gin lapo fonsé front. Yé di “to byin nwa” ou “to sòrti bronzé”, ça krèy limprèsyon ke nwarsité çé kishòj pou pèshé. Minm sélébrité-yé pa èkskli dan antinwarsité-çila.
Ga wa ansyin jouèr laplòt Alexander Rodriguez, pli konni kom A-Rod. Le 24 févriyé, 2024, li piblikasyoné in vidjo kom répons a moun ki t’ap pélé li nwa, apé di,”Mo konné mo gin lapo fonsé, mé mo dominikin.” Ina in krwayans ke tô proksimité a blansité reprézent moralité ou lidentité sosyal a kékin nwa mérikin, yé viktim a siprémasi blan ki çé pèrpétchwé plis atravèr dê kominoté minorité dan Zétazini. Minm siprémasi blan-la ki impakt kominoté-çayé. Çé kom si n’ap tou krévé swaf, mé yé kwa çé nô zoprésè ki gin dolo. Minm déyòr Zétazini é Lamérik latinn, Lafrans, Lind, Lashinn, Koré, é plizyé dòt péyi tchinbo siprémasi blan-çila. Si çé enrasiné dan klasism ou in pœr a loprèsyon, kominoté minorité-yé é dézir dèt jisktapozé ak blansité jwé in ròl dan loprèsyon a lidentité nwa mérikin, é osi pou moun nwa mondiyalmen.
“Boyz n the Hood”
Dan zané 1920, Gangstè mérikin té gangstè klasik Étalyin-mérikin. Yé té boutlèg, té rakèt, é té memb a famiy kriminèl organizé. Pendan dèrnyé sen nan, gangstè mérikin té transfòrmé dan bandi mérikin – in nonm nwa ki sòr in vwasinaj pòv apé venn ladròg é pòrté zarm; in “memb a gang.” Dan Zétazini é posibmen intèrnasyonèlmen, pèrsèpsyon a lidentité nwa té prenn shanjé sou ladministrasyon a Nixon. Kriminalizasyon a mariwana é Lagè kont Dròg té gin dê zéfé ki dir lontem sir lidentité nwa mérikin. Lapolitik é rédisriksyon rasyal té démantlé famiy nwa-la, siprimé lavòt nwa, é oprimé nwa mérikin sosyo-ékonomikmen. Ça té kréyé in sèrk a vyolans é krim kom in débatmen sirviv é réisi. Dépi sèrk-çila, Boyz n the Hood éné. Boyz n the Hood rakont listwa a Tre Styles, in jènn nom ki jwènn ak sô zami lenfans-yé tandi yé ensèrklé par lakiltir bandi a vwasinaj-la.
Pòrtré-la é dòt kom li engaj ak pli gran traka sosyal é politik dê zané 1990 é çé in piyonyé a jen “Pòrtré Géto.” Çé in pòrtré ki gin frim é aklamasyon. Pourtan, sô popilarité té non-volontèmen édé rafòrsi lopinyon a nwa mérikin kom bandi é gangstè. Çé pa jish film; rap gangstè dê zané 90, litérati, é dòt médya édé simenté bandi nwa dan lapolitik é lidentité mérikin. Rap gangstè çé in listwa apré débatmen, apé montré lamizè é réziliyens moun nwa mérikin viv tandi yé sèy sirmonté loprèsyon sistèmatik. Médya-çila sèrvi kom in avèrtismen é ènn iliminasyon a débatmen nwa dan Lamérik. Malgré débatmen-çila çé klèrmen toushé dan shanson-yé, popilarité ki té akimilé souvan kòz moun pou raté nyans a médya-la. Si çé afòrs in mank kompreni a lidenité é lakilti nwa, ou in linyorans jénéral, moun nwa mérikin çé plis pasé pèrsèpsyon étrwa.
“Mo pa nwa, Mo OJ”
Siprémasi blan mérikin té infèkté lidé a popilasyon mérikin kom in maladi. Lidentité nwa mérikin té jisktapozé ak dèt viktim ou memb a gang. Ça souven krèy dê traka intèrn parmi nwa mérikin-yé. Yé gin détérminé si yê amérikinité kontray yê nwarsité é komen rékonsilyé dé lidentité ki paré bat a shak viraj. Enplis, akòz Jim Crow é loprèsyon sistèmatik a moun nwa, lavwa nwa, dan plizyé ka, gin pou dèt monolitik. Nou gin pou identifiyé kom in popilasyon ini paske, kom listwa té montré nou, krak dan miray va fé lamézon krazé. Ça réflèt dan Black Panther Party, Nasyon a Islam, é dòt group nwa ki ègzisté pou libéré nwa mérikin-yé. Ça té, dan plizyé mòyær, siprimé lavwa a moun nwa ki akòrd pa dan in gabari stéréotipik. Souventfwa, yé trété kom “étranjé” minm dan yéchin kominoté é fini asosyé nwarsité ak èksklizyon.
Trètmen-çila é dézir pou assimilé a blansité çé komen moun nwa ki hayi yé-minm kréyé. Sélébrité mérikin pa èkskli dan antinwarsité-çila. Sitasyon-la “Mo pa nwa, mo O.J.” çé ènn èkspozisyon a kékin ki hayi li-minm é antinwarsité. Apé sérparé twa-minm dépi nwarsité, si çé akòz larishès ou byin linflians, shanj pa ça moun ki ensèrk twa konné. Rasism çé pa désendan a klasism mé çé sô frè. Malgré ina in rézon komprenab pou pa olé asosyé sèlmen ak tô nasyon, çé pa in shòj mové, lègzistens a loprèsyon sistèmatik é siprémasi blan olé di ina in divizyon irékonsiliyab ent dézir pou in sosyété global ini é réalité. Ina pa kékin ki pli gran pasé programm-la – dan U.S, tou moun nwa, aranj stati ou koulè lapo, çé nwa.
Finalmen, ina pa in monolit nwa mérikin. Moun nwa ègzist dan plizyé diféren fòrm. Ça ègzist in vré loprèsyon a moun nwa partou dan moun-la, mé çé impòrtan pou nou fé lapé endan nou-minm é kontinwé progrésé pou in méyœr lavnir. Pèrsonn pa gin pou linmé sochin loprésè, mé yé gin pou fé lapé ak réalité-la. Dapré Eldridge Cleaver,” Koutans pou hayi dòt moun çé linmé twa-minm mwins.”
Devon Froehlich
Devon Froehlich, memb a lékip Jou Jòrdi, l’ap fé sô zétid pou sô déziyèm diplòmm dan Lantropolji avèk lèspwa résévwa in MPA ou minm in Juris Doctorate. Li défenn ékité sosyo-ékonomik é lavansmen a moun di koulèr partou. Li inspiré par dê pèrsonaj kom W.E.B. Dubois, Thurgood Marshall, é Shirley Chisholm
