Maloya
In lamizik a rézistans éné dan lèsklavaj par laboush é lamin a zèsklav zafrikin é malgash pratiké dan kashèt, in lamizik ki té sirviv apré labolisyon en 1848, é ki té jouté dê flavœr a engajé zindyin. Maloya, in paròl ki gin plizyé tradiksyon posib kom maloy aho ki olé di “parlé” dan langaj malgash ou doulè dan plizyé langaj afrikin. Li té défendé dan piblik par ladministrasyon koloniyal é préfèktir apré Larényon té vini départmen fransé en 1946 afòrs sô rèlasyon avèk lakiltir kréyol dan ki plizyé té soutini lindépendans é minm kèk memb té fé parti PCR (Parti Kominist a Larényon). Minm lintèrdiksyon té pa pèshé Firmin Viry kan li té rékordé prémyé vinil maloya en 1976.
Kèk zanné pli tar, sô lintèrdiksyon sré wété en 1981 par Jack Lang, ansyin minis lakiltir. Plin mizisyin sé aparèt kom Lo Rwa Kaf, Gramoun Lélé, Gramoun Sello, Danyèl Waro, é Christine Salem. Minm dê group kom Ziskakan (ishka kan en kréyol lalwizyan) é Ousanousava (éyou n’ap kouri en kréyol lalwizyan). Maloya, kom li yê, çé ènn dan jen lamizik pli emblématik a lèkspiryans kréyol larényon.
Linstrimen-yé
Ina plizyé linstrimen ki fé parti son ikonik-la kom tambou roulèr-la. Tambou roulèr, souven pélé roulèr tou bonnmen, çé fabriké avèk in bari vidé en shènn avèk lapo kabri ou bèf kloué enho bari. Tambouyé mèt li par latè lorizentalmen é asi enho li é sèrvi sô lamin pou kréyé ritm.
Kayamb, in linstrimen ki fé parti tradisyon maloya é séga. Fabriké avèk pyé dékann é dê grènn safran maron. Pou jwé li, mizisyin plot li latéralmen avèk in kadens ki mèl avèk lavwa pou kréyé in labaz ritmik pou shanson-la.
Bob, ou minm pélé Lark Bob, çé in linstrimen kompozé avèk in lark en dibwa, in lakòrd, é in kalbas. Mizisyin mèt kalbas kont sô kòr é trap lakòrd avèk lòt lamin épi li prenn in bagèt pélé in batavek pou jwé linstrimen.
Kouri kouté
Endan Maloya, vou trouv dê tèm a rézistans, défens a langaj, é défens a patrimwin larényon. In lamizik ki tis tou moun larényon ensenm. In lamizik ki çé shanté dan yê kréyol ki rézonn toujou dan lèspri rényoné. Maloya çé pa jish in lamizik touné par gramoun (gran moun) çé in lamizik dan ki jènn moun intèrprèt é dévlop pou renn li pli modèrn é popilèr pou jènn jénérasyon-yé.
