Nanglé çé pa in langaj a nô léritaj?
Ina sentimen en boukou famiy kréyol ki di ké nanglé çé pa in langaj a nô léritaj é moun lalwizyan. Ça fé fé in kriz lidentité pou nouzòt ki té pa èlvé avèk nô langaj-yé; kréyol, fransé ou spanyol Isleño. Sependan, rézilta-çila çé pa définitivmen bon ou mové.
Pou dê moun, li ka mènn in fim pou aprenn pli léritaj yê famiy. Pou dòt moun, li ka réfizé yê drwa partisipé en zévénmen-yé é prakti-yé a lakiltir kréyol, dan parti Lalwizyann éyou çayé çé èkstrémen komin. Sentimen-çila de kriz lidentité çé kishòj ké boukou nouzòt té senti konm menm-yé a kominoté kréyol-la. Minm pou yé ki té èlvé avèk dòt langaj a nô léritaj mo té di avan.
Avèk konsèrn a langaj nanglé-la, boukou moun pa rékonné langaj-la konm in langaj nô léritaj, y’apé di ké in langaj léritaj té bezwin dèt parlé par boukou moun avan Lalwizyan té ashté par Zétazini é kan Lalwizyan té stil in koloni. Kan-minm çila senm konm in définisyon rézonab pou atribiyé a in langaj, nouzòt bliy ké Lalwizyann té in koloni Zétazini avan li té vini in léta itou. Ça minn ké nanglé, é moun-la ki té parlé li a tem-çála, té swété byinvini a kominoté kréyol-yé é té pratiké avèk minm tradisyon-layé konm yé ki té parlé lalang latin-yé.
Pou mwa, rèlasyon-çila ent nô lalang-yé mèt nô léritaj dan in plas intérésan. Çé pa jish ké nouzòt parl kréyòl, mé nô lakiltir gin lanatir spésiyal konteni pli ké ènn langaj. Kréyol, fransé, spanyòl, é nanglé. Nom orijinal-la pou latè dan ki çé Nouvèl-Òléan té Bulbancha: “Latè a Boukou Lang”. So, dan komensmen-la, avan kolonizasyon é règlemen fransé é spanyòl, moun-la indijènn disid Lalwizyan ja t’apé parlé boukou langaj diféren, é yé t’apé izé yé konm in konèksyon ent diférens-layé en yéchin trib é yê koutimm-yé.
Li fé li fasil pou nouzòt pensé mové en nanglé akòz lèdjislasyon-la ké gouvermen-la té fé. Réjèksyon itilizasyon-la a nô langaj-yé léritaj en lékòl é en gouvermen. Mé çé tan impòrtan nouzòt konné ké nanglé pa izé parèy konm dan balans a péyi-çila, é osi dan parti diféren-yé a nô Lalwizyan. Boukou a nô nanglé osi sòr kréyol é fransé. Par ègzamp, paròl-layé “Boukou”, “Hé laba”, é “Lagniappe” sòr dirèkmen fransé/kréyol. Ina pé inflwens gramatik itou.
Tou ça çé pou di ké nanglé okipé in gran parti, pli impòrtan en nô lakiltir ké nouzòt pens. Identité kréyol-la çé pa konfiné a jish langaj-la KV/kréyol. Nouzòt sé pétèt aprenn adoré moyær nouzòt parl nanglé, tandi nou kontini vansé itilizasyon nô dòt langaj léritaj-yé itou. Rénésens-çila sé pa provoké iradikasyon-la a nô nanglé inik en nô lakiltir.
Bon Mwa de Léritaj Kréyòl Vouzòt!
Jackson Ratliff
Éné envil en 2004. Li in mizisyin dan Minneapolis astè, l’ap étidjé lamizik é spanyòl dan linivèrsité. Li té pa èlvé avèk langaj-la mé li dédyé a rénésans-la a lakiltir kréyol é sô langaj-yé. To ka trouvé sô lamizik é tou ça li fé @bullhookjackson koté tou médya sosyal
