Èlvé Piti en Kréyol déyòr Lalwizyan
Mo rès pa dan Lalwizyan. Mo té pa èlvé dan Lalwizyan. Mo sòr pa Lalwizyan. Vréman, mo té janmé toushé latær dan Lalwizyan. Mé mo kréyol é mo té èlvé dan in lamézon byin kréyol. Mô gran-paren té sòrti Nouvèl-Orléan lontem pasé, apré déziyèm gran lagè duran Déziyèm Gran Migrasyon-la. Yé té méné mô papa é mô tant avèk yé. Mo gin in kouzinn ki mo konné t’apé apren kréyol é so gran-moman, mô gran tant kèk zanné pasé. Mé ça çé sœl pèrsonn-la mo té janmé tendé konné parlé kréyol dan mô famiy.
Mo té ja konné ke nou langaj t’apé disparèt. Duran Kovid, mé pa akòz Kovid, pluzyœr paren importan pou mwa té mouri. Ça-fé, in jou, jish avan mo prinmyé piti té né, mo té désidé ke m t’olé li parlé kréyol. Lendmin matin, mo té ashté in kopi Ti Liv Kreyol enliñ. Apré mo té fini lir le liv, mo komansé shèrshé pou tou kishòj mo ka trouvé pou édé mwa aprenn. Mo yink i in ti brin tem pou apren avan li sé rivé. Mo té konné ke li i kèk tem avan li ka parlé, mé osi mo té konné ke mo i pou rèsté enavan li avèk otan ke mo té ka konné.
Dépi sô prinmyé jou vivan mo parlé ak li jish en Kreyol. Mo t’apé aprenn en minm tem, mo sé jish jakasé ak li apré nimpòt kishòj é tou kishòj. Dépi mo t’apé toujou apren, mo té pa ka parlé byin. Ça-fé mo té senti konm nouzòt dwat mété tivi en fransé pou édé montré nou. Mé par lashans, Boudini et Ses Amis té jish lashé en françé lalwizyan. Li té linmé ça. Nou té gété Boudini shak jou pou lontem. Osi nou geté Mimi Soleil, Trotro é Simon Super Lapin en fransé. Tou lê spèktak osi bon pou èdé gran moun k’ap komensé apren. Astœr, mô piti linm gété Didou, Bluey, Spidey é Ses Amis é PJ Mask en fransé. Yé bon osit pou moun k’ap komensé apren.
Mo sé prenga pou paròl mo sé bézwin pendan journé-la avèk li. Li linm lir Latær Lèv a lanwit. Nou gin liv en nanglé itou é si yé fasil, mo tradwi yé pendan mo lir. Si yé asé débruti, mo jish lir yé en nanglé. Osi nou lir dê liv en fransé lalwizyan é en fransé intèrnasyonal. Astœr, çé jish li é mwa ki konné parlé kréyol. Li ka apènn parlé nanglé ditou mé ka parlé kréyol byin bon. Mo plu jœn piti sòr komensé parlé. Nou ja ka wa ke l’ap byin trapé kréyol itou. Ça-fé si t’olé èlvé tô piti en kréyol to pa bézwin ja konné kréyol twa-minm. Zòt ka apren ensenm en minm tem.
Mé ina traka kan tô piti parl pa langaj kominoté. Pèrsonn gard nouzòt kom dê fou kan yé tend nouzòt sharbilé ensenm, mé çé difisil pou trouvé in nòt piti li ka jwé avèk ki ka kompren ça l’apé di. Mo sèy trouvé moun ki gin piti ki parl fransé mé ça çé difisil si to lwin in gran lavil. Ça ki inkyèt mwa plu çé ça ki va pasé kan li kouri lékòl avèk dòt piti ki sèlmen konné parlé nanglé. Mo konné in jou li s’olé parlé nanglé dan plas kréyol paske tou moun ki ensèrkl li parl ça. Mo ka montré li komen parlé, mé vréman ça dépenn li si l’olé kontinwé parlé kréyol kan li vini gran.
Montré kèkènn en minm tem t’apé apren çé pa fasil. Apren in langaj tandi pèrsonn ki entour twa pa ka kozé avèk twa çé pa fasil. É si t’olé komensé mé tô piti ja parl nanglé, komens montré yé ènn paròl a lafwa. Tem jwé çé myé tem pou piti apren. Yé ka wa ça paròl ou fraz minn, é tendé li répété pluzyœr fwa. Komens dousmen mé kontini vansé jishka pwin to parl pariyin pasé kréyol ak yé. Pa gin pœr izé kishòj ki çé en fransé lalwizyan osi paske yé gin plu résours ke nou.
Phillips William
Èlvé dan Kalifòrni, Phillips William çé in mètdékòl é in pær plin tem. Li tradwi dê kont pou piti koté bibliotèk Bloom é fé nimpòt résours ki li krò moun bezwin.
